Παράμετροι για την ΑΧΕ


Τα κτίρια του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιού τομέα είναι ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης ή/και διαχειριστής κτιριακού αποθέματος στη χώρα ενώ ταυτόχρονα αποτελούν τον μεγαλύτερο καταναλωτή ενέργειας. Για τον λόγο αυτό η εφαρμογή μέτρων για την Αποδοτική Χρήση Ενέργειας (ΑΧΕ) στους Φορείς του Δημοσίου και ευρύτερου Δημοσίου τομέα αποτελούν μια κορυφαία προτεραιότητα ώστε να επιτευχθούν οι εθνικοί στόχοι Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΕΞΕ) και τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στα κτίρια. Εφαρμόζοντας μέτρα ΑΧΕ στα κτίρια του ο κάθε Δημόσιος Φορέας επιτυγχάνει παράλληλα ευαισθητοποίηση της κοινωνίας καθώς ο κάθε πολίτης μέσω της συναλλαγής του με τις δημόσιες υπηρεσίες έρχεται σε επαφή με τις σύγχρονες τεχνολογίες και πρακτικές ΑΠΕ-ΕΞΕ και έτσι αποκτιέται εμπειρία και τεχνογνωσία ώστε να χρησιμοποιηθεί και στα κτίρια που διαθέτει ή διαχειρίζεται.
Στον Δημόσιό και ευρύτερο δημόσιο τομέα περιλαμβάνονται οι Φορείς των Υπηρεσιών της Κεντρικής Κυβέρνησης, οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) πρώτου και δεύτερου βαθμού (Περιφέρειες, Δήμοι), τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα (ΑΕΙ, ΤΕΙ, Σχολές επαγγελματικής κατάρτισης), οι Υπηρεσίες Ασφαλείας, τα Νοσηλευτικά Ιδρύματα, κλπ. Όλοι οι παραπάνω έχουν διοικητικά όργανα που μπορούν με σχετικά μεγάλη αυτονομία να αποφασίζουν την εκτέλεση δράσεων ΑΧΕ στο κτιριακό απόθεμα που διαχειρίζονται.
Θεσμικό Περιβάλλον
Παράμετρος 1: Γνώση / Υιοθέτηση των Κανονιστικών Διατάξεων για την Ενσωμάτωση ΑΧΕ στο Κτιριακό Απόθεμα του Φορέα:
Οι Κανονιστικές Διατάξεις που αφορούν τις υποχρεώσεις του Φορέα για την ενσωμάτωση της ΑΧΕ στο κτιριακού απόθεμα απορρέουν κυρίως από την «Οδηγία 2010/31/ΕΕ: Για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων» και την «Οδηγία 2012/27/ΕΚ: Για την ενεργειακή αποδοτικότητα». Οι Οδηγίες αυτές ενσωματώθηκαν στο Ελληνικό Εθνικό Δίκαιο με τους Νόμους 4122/2013 και 4342/2015 αντίστοιχα. Η Οδηγία 2010/31/ΕΕ αποτελεί την κύρια νομοθετική πράξη  και βασικό στοιχείο της, αποτελούν τα κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας (nZEB), όπου μεταξύ άλλων, στο άρθρο 9 (παρ. 3) αναφέρεται ότι:
«α) έως τις 31 Δεκεμβρίου 2020 όλα τα νέα κτίρια να αποτελούν κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας και
β) μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2018 τα νέα κτίρια που στεγάζουν δημόσιες αρχές ή είναι ιδιοκτησίας τους να αποτελούν κτίρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας.»
Ο Νόμος 4122/2013 για την Ενεργειακή Απόδοση Κτιρίων, που ενσωμάτωσε την παραπάνω οδηγία, μεταξύ άλλων, προβλέπει: «Τον καθορισμό Εθνικού Σχεδίου για την αύξηση του αριθμού των κτιρίων με σχεδόν μηδενική ενεργειακή κατανάλωση (nZEB), το οποίο δύναται να περιλαμβάνει διαφορετικούς στόχους, ανάλογα με την κατηγορία χρήσης του κτιρίου και κοινοποιείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (άρθρο 9, παρ.2).». Για την ικανοποίηση της παραπάνω πρόβλεψης, εκπονήθηκε το Εθνικό Σχέδιο το οποίο δημοσιεύτηκε (Αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΕΠΕΑ/85251/242 ΦΕΚ 5447/05-12-2018) και προβλέπει για το σύνολο δημοσιών και ιδιωτικών κτιριών:
  • Υποχρεωτική κάλυψη αναγκών σε Ζεστό Νερό Χρήσης (ΖΝΧ) από ηλιοθερμικά συστήματα.
  • Αύξηση συντελεστή δόμησης για κτίρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης.
  • Συμψηφισμό δαπανών για την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
  • Ορισμό Ενεργειακού Υπεύθυνου στα κτίρια του δημοσίου.
  • Αύξηση συντελεστών απόσβεσης σε κτίρια.
  • Υποχρέωση ενεργειακής διαχείρισης δημοσίων κτιρίων από φορείς του δημοσίου (π.χ. συστήματα BEMS).
Η Οδηγία 2012/27/ΕΕ και ειδικότερα το άρθρο 5 της  (κατ' αντιστοιχία με το άρθρο 7 του Ν.4342/2015 που την ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο), αφορά στον υποδειγματικό ρόλο των κτιρίων του δημόσιου τομέα, για την ανακαίνιση του 3% του συνολικού εμβαδού δαπέδου θερμαινόμενων ή/ και ψυχόμενων κτιρίων που είναι ιδιόκτητα και καταλαμβανόμενα από την κεντρική δημόσια διοίκηση. Για την ικανοποίηση της συγκεκριμένης απαίτησης, το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας (ΥΠΕΚΑ) έχει αναρτήσει έναν αρχικό κατάλογο με 82 ιδιόκτητα κτίρια της κεντρικής δημόσιας διοίκησης, συνολικής επιφάνειας περίπου 310.000τμ. Τα κτίρια του καταλόγου αυτού αποτελούν την πρώτη επιλογή για ενεργειακή αναβάθμιση ώστε να καλυφτεί το 3% που προβλέπεται από το Νόμο.
Πέραν των υποχρεώσεων που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι Δημόσιοι φορείς πρέπει, σύμφωνα με την Δ6/Β/4826/2008 (ΦΕΚ 1122 Β΄) υπουργική απόφαση, για κάθε δημόσιο κτίριο να ορίσουν έναν Ενεργειακό Υπεύθυνο, ο οποίος πρέπει να καταγράψει τα ενεργειακά χαρακτηριστικά του κτιρίου, όπως προβλέπεται στην ειδική Φόρμα Ενεργειακής Καταγραφής.
Με τη θεσμοθέτηση του Κανονισμού Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ) θεσμοθετείται ο ολοκληρωμένος ενεργειακός σχεδιασμός στον κτιριακό τομέα με σκοπό τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των, με τις παρακάτω δράσεις:
  • Εκπόνηση Μελέτης Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων.
  • Θέσπιση Ελάχιστων Απαιτήσεων Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων.
  • Ενεργειακή Κατάταξη Κτιρίων (Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης).
  • Ενεργειακές Επιθεωρήσεις κτιρίων, Λεβήτων και Εγκαταστάσεων Θέρμανσης και Κλιματισμού.
Κάθε δημόσιος φορέας είναι υποχρεωμένος να εκπονεί Μελέτη Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων για κάθε κτίριο (άνω των 50 τ.μ.), νέο ή υφιστάμενο που ανακαινίζεται ριζικά. Επίσης πρέπει να εκδίδει Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) με ισχύ για δέκα χρόνια:
  • μετά την ολοκλήρωση κατασκευής νέου κτιρίου ή κτιριακής μονάδας,
  • μετά την ολοκλήρωση ριζικής ανακαίνισης κτιρίου ή κτιριακής μονάδας,
  • κατά την πώληση κτιρίου ή κτιριακής μονάδας,
  • κατά τη μίσθωση σε νέο ενοικιαστή κτιρίου ή κτιριακής μονάδας,
  • για κτίρια συνολικής επιφάνειας άνω των διακοσίων πενήντα (250) τετραγωνικών μέτρων τα οποία χρησιμοποιούνται από υπηρεσίες του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα και τα οποία επισκέπτεται συχνά το κοινό.
Εκτός από τις παραπάνω κανονίστηκες διατάξεις που αφορούν τις υποχρεώσεις των δημοσίων φορέων για την ΑΧΕ στο κτιριακό του απόθεμα, πιθανές επεμβάσεις σε κάθε τύπο ακίνητου πρέπει να είναι σύννομες και με τις γενικότερες πολεοδομικές και περιβαλλοντικές διατάξεις που διέπουν την κάθε περίπτωση (π.χ. πολεοδομικοί περιορισμοί ως προς το ύψος, την κάλυψη, κλπ., έγκριση περιβαλλοντικών όρων, συμμόρφωση με περιορισμούς αρχαιολογίας, εφορίας νεωτέρων μνημείων , κλπ.).
 
Παράμετρος 2:  Συμμετοχή του Φορέα σε Θεσμικές Πρωτοβουλίες (Σύμφωνο Δημάρχων, Νησιών κλπ) για την ΑΧΕ σε Κτίρια
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια ενώνει χιλιάδες φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης που δεσμεύονται οικειοθελώς να υλοποιήσουν τους ευρωπαϊκούς στόχους για το κλίμα και την ενέργεια. Το Σύμφωνο των Δημάρχων ξεκίνησε το 2008 στην Ευρώπη, φιλοδοξώντας να συγκεντρώσει τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που δεσμεύονται εθελοντικά να επιτύχουν και να υπερβούν τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια. Η πρωτοβουλία κατάφερε να υιοθετήσει μια άνευ προηγουμένου προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή για δράσεις σχετικά με την ενέργεια και το κλίμα και γρήγορα η επιτυχία της ξεπέρασε τις προσδοκίες. Οι υπογράφουσες πόλεις δεσμεύονται να αναλάβουν δράση, προκειμένου να υποστηρίξουν την υλοποίηση του στόχου της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 40% έως το 2030 και την υιοθέτηση μιας κοινής προσέγγισης για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν.
Για να μετατρέψουν την πολιτική τους δέσμευση σε πρακτικά μέτρα και έργα, οι υπογράφοντες του Συμφώνου δεσμεύονται να υποβάλουν, εντός δύο ετών από την ημερομηνία της απόφασης του τοπικού συμβουλίου, ένα Σχέδιο Δράσης για τη Βιώσιμη Ενέργεια και το Κλίμα (ΣΔΒΕΚ), επισημαίνοντας τις κύριες δράσεις που σκοπεύουν να αναλάβουν.
Το σχέδιο θα περιλαμβάνει μια Απογραφή Εκπομπών Αναφοράς για την παρακολούθηση των δράσεων μετριασμού και μια Εκτίμηση των Κινδύνων και της Τρωτότητας από την Κλιματική Αλλαγή. Η στρατηγική προσαρμογής μπορεί είτε να είναι τμήμα του ΣΔΒΕΚ είτε να αναπτυχθεί και να ενσωματωθεί σε ένα ξεχωριστό έγγραφο σχεδιασμού. Αυτή η τολμηρή πολιτική δέσμευση σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακροπρόθεσμης διαδικασίας κατά την οποία οι πόλεις έχουν δεσμευτεί να συντάσσουν αναφορές κάθε δύο έτη για την πρόοδο της υλοποίησης των σχεδίων τους.
Αντίστοιχη πρωτοβουλία είναι και το Σύμφωνο των Νησιών που αποτελεί μια εθελοντική πολιτική δέσμευση που αποτελεί το εργαλείο με το οποίο οι αρχές των νησιών θα εισάγουν στην πολιτική τους την υποχρέωση να βοηθήσουν την επίτευξη των στόχων αειφορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το έτος 2020. Το Σύμφωνο των Νησιών είναι διαμορφωμένο με παρόμοιο τρόπο όπως το Σύμφωνο των Δημάρχων και λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των Ευρωπαϊκών νησιών.